Bảo tàng Lịch sử Quốc gia – cách bảo quản trầu cau

Với người Việt Nam ta, trầu – cau đã gắn bó mật thiết trong đời sống từ biết bao đời nay.

Bạn đang xem: cách bảo quản trầu cau

Với người Việt Nam ta, trầu – cau đã gắn bó mật thiết trong đời sống từ biết bao đời nay.

Trầu cau – một nét đặc trưng văn hóa Việt

Từ câu chuyện cổ tích xa xưa “truyện trầu cau” với nhiều dị bản cho biết tục ăn trầu cau có ở nước ta từ thời Vua Hùng; đến đời sống hàng ngày của nhân dân ta với tục ăn trầu phổ biến từ đồng bằng đến trung du, miền núi; từ Bắc vào Nam; từ người Kinh đến đồng bào các dân tộc thiểu số. Từ phủ chúa, cung đình đến người nông dân hay người nghèo thành thị đều ăn trầu.

Trầu cau xuất hiện và gắn bó với đời sống người Việt từ việc đơn giản nhất có tính cá nhân ăn trầu cho đến hành vi mời trầu (vượt khỏi phạm vi cá thể) rồi đến những lễ nghi có tính cộng đồng như dâng trầu, biếu trầu, đặc biệt là bỏ trầu (khi nhà trai đến dạm ngõ và ăn hỏi ở nhà gái).v.v… Đó vừa là tục sinh hoạt dân dã của người dân lại vừa là lễ vật trịnh trọng không thể thiếu trong những lễ nghi như hội làng, cưới hỏi, tang ma, kết bạn …Trước hết nói về cách ăn trầu: công dụng y học của việc ăn trầu có tác dụng: “ăn trầu thơm miệng, hạ khí, tiêu cơm”. Ngày đông giá rét, nhai một miếng trầu, làm tăng nhiệt lượng cơ thể. Những vật dụng cho việc ăn trầu là cơi trầu (còn được ví với người phụ nữ “đàn bà sâu sắc như cơi đựng trầu”) là dao bổ cau được ví với đôi mắt “sắc dao cau” là bình vôi, là cối giã trầu và túi đựng trầu. Người giàu còn đựng trầu trong những tráp trầu, khay trầu sơn màu, khảm trai rất đẹp. Cách têm trầu phải là: trong trắng, ngoài xanh, ở giữa đóng đanh, hai đầu trống hổng. Khi nhai một miêng trầu chúng ta sẽ cảm nhận được vị cay của lá trầu, vị nồng của vôi, hơi ngòn ngọt của cau, đắng của thuốc lào và bùi bùi của rễ chay. Tất cả hoà quyện thành một hương vị riêng.

Trầu cau (dân gian xưa có lúc gọi trầu là giầu) không chỉ thể hiện tình cảm con người với con người mà còn thể hiện văn hóa ứng xử, phong cách tự tôn của người Việt. Miếng trầu thắm têm vôi nồng, (têm cánh phượng một cách công phu) với vỏ chay, cùng cau bổ tám (hoặc bổ tư) như là sự bắt đầu, khơi gợi tình cảm làm quen, thay cho lời chào xã giao: “miếng trầu là đầu câu chuyện”. Miếng trầu đã làm cho mối quan hệ giữa người với người trở nên gần gũi cởi mở với nhau hơn. Trong dân gian, miếng trầu luôn đi đôi với lời chào (thăm hỏi, làm quen) thật tế nhị:

Tiện đây ăn một miếng trầu

Hỏi rằng quê quán ở đâu chăng là?

Hoặc: Có trầu mà chẳng có cau

Làm sao cho đỏ môi nhau thì làm.

Cụ Phan Kế Bính đã viết trong “Việt Nam phong tục” rằng: “Trầu cau là đầu các sự lễ nghĩa. Phàm việc tế tự tang ma, cưới xin, việc gì cũng lấy miếng trầu làm trọng.” Từ xa xưa cho đến ngày nay, trầu cau vẫn được người Việt lấy làm đồ cúng giỗ, cúng tế. Dân gian vẫn lưu truyền câu: “sửa cơi trầu đĩa hoa dâng cụ” mỗi khi có giỗ chạp, lễ tết, tuần rằm và ngay cả trong các nghi lễ cúng đền, chùa để tưởng nhớ công đức tổ tiên sinh thành và các bậc tiền nhân, thánh nhân, các vị Phật.

See also  Cách vệ sinh bảo quản giường massage spa tốt nhất - cách bảo quản giường spa

Trong mối quan hệ tình yêu nam nữ của người Việt, trầu cau có một ý nghĩa đặc biệt. Nó được mượn để ví von như là nơi khởi đầu của tình yêu, của câu hát và sự làm quen. Người xưa hay mượn câu hát mời trầu để bày tỏ lòng mình. Từ những vật có thật vô tri, vô giác là: “vôi” (nhưng phải “nồng”), “miếng trầu” (nhưng phải là trầu được têm “cánh phượng”), “quả cau” được bổ tư hoặc bổ ba; sau một hồi làm quen, làm thân, hẹn hò tình tứ rồi thì những vật có thật và vô tri, vô giác ấy được nhân cách hóa thành những “miếng trầu giải yếm, giải khăn”, “trầu nhân, trầu ngãi, trầu tính, trầu tình” để rồi “trầu mình lấy ta” thấm đậm tình người. Như vậy trầu cau đã được con người mượn để diễn tả sự khôn ngoan, tinh tế và đầy thi vị của tình yêu nam nữ. Rồi đến độ bén duyên sâu đậm, thì trầu cau là thứ sính lễ không thể thiếu trong mỗi đám hỏi, cưới ở Việt Nam “miếng trầu nên dâu nên rể”. Một đám cưới của người Việt, đều phải có cơi trầu đi liền với các thủ tục: từ cơi trầu dạm ngõ, cơi trầu ăn hỏi đến cơi trầu xin dâu:

Trầu vàng nhá lẫn cau xanh,

Duyên em sánh với tình anh tuyệt vời

Vì người xưa có quan niệm “miếng giầu nên dâu nhà người”; nhận trầu của người tức là đồng ý làm vợ, làm dâu người ta; nên người con gái luôn được cha mẹ, ông bà răn dạy :

– Mẹ em hằng vẫn khuyên răn

Làm thân con gái chớ ăn trầu người

– Ví dầu duyên nợ nên chăng

Làm thân con gái chớ ăn giầu người

Hơn thế, trong đời sống, trầu cau còn được nhân dân dùng để tiếp khách hàng ngày như bát chè xanh, như điếu thuốc lào. Trong quan hệ xã hội, miếng trầu còn đo cả tình người đầy, vơi; tính cách con người xô bồ hay thanh lịch:

– Yêu nhau cau sáu bổ ba

Không yêu cau sáu bổ ra làm mười

-Thân em như miếng cau khô

Người thanh thích mỏng, kẻ thô tham dày

Đặc biệt, trong các làng quan họ vào ngày hội xuân, hội làng; tay bưng khay trầu têm cánh phượng; các quan họ liền anh lịch thiệp và trân trọng mời các quan họ liền chị những câu xã giao thật khéo léo, khiêm nhường: “Nhất niên, nhất lệ, năm mới tháng xuân, anh em chúng tôi đi hội cầu may, tình cờ lại gặp người đây, xin mời đương quan họ xơi khẩu giầu rồi cất lên đôi câu; trước là để ngày xuân gặp nhiều may mắn, sau là để anh em chúng tôi học đòi đôi lối, đôi câu đấy ạ.”. Các quan họ liền chị đối đáp lại hết sức khéo léo và lịch thiệp: “Ngày xuân thong thả, chị em chúng em đi hội cầu may, tình cờ lại gặp người đây. Được quan họ liền anh mời ăn giầu thì chúng em xin nhận ạ…” Tuy nhiên việc nhận giầu của quan họ liền anh liền chị chỉ diễn ra khi đôi bên đã tâm đầu ý hợp. Sau lời mời giầu lịch thiệp đó, những canh hát quan họ giao duyên giữa các liền anh quan họ và liền chị quan họ sẽ diễn ra cả ngày, có khi tới thâu đêm, tàn canh mới hết cuộc vui.

Trầu này trầu tính trầu tình

Ăn vào cho đỏ môi mình, môi ta.

Miếng giầu têm cánh phượng của người quan họ thể hiện nghĩa tình trọn vẹn và thắm thiết của người quan họ trong đời sống cũng như các canh hát giao duyên và nó trở thành một phần của văn hóa quan họ vùng Kinh Bắc.

Không những xuất hiện trong cưới hỏi, trong mỗi cuộc vui buồn của làng quê, xuân đến, tết về, trầu cau còn được sử dụng làm quà tặng. Thơ Nguyễn Khuyến có câu:

Kiếm một cơi trầu sang biếu cụ

Xin đôi câu đối để mừng ông.

See also  Cách làm rong biển cháy tỏi ngon giòn – mẹo bảo quản để được lâu - cách bảo quản rong biển khô

Mặt khác, từ thời xưa, tục ăn trầu còn gắn liền với phong tục nhuộm răng đen của người phụ nữ Việt. Một thời “răng đen nhưng nhức hạt na” được coi là vẻ đẹp hồn hậu, đậm chất Á Đông của phụ nữ Viêt Nam.

Mình về mình nhớ ta chăng

Ta về ta nhớ hàm răng mình cười

Năm quan mua lấy miệng cười

Mười quan chẳng tiếc, tiếc người răng đen.

Như vậy đủ để khẳng định trầu cau gắn bó mật thiết với đời sống người Việt như thế nào. Ngày nay, chúng ta được biết: tục ăn trầu không chỉ tồn tại ở Viêt Nam mà còn ở nhiều nước như: Malayxia, Philipin, Đài Loan, Ấn Độ.

Đến trưng bày văn hóa trầu cau tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia

Trong khuôn viên 150m2 toàn bộ gian trưng bày đã tái hiện khá sinh động và chi tiết về nguồn gốc trầu cau và nội dung văn hóa trầu cau của người Việt. Màn biểu diễn của các liền anh liền chị quan họ xứ Kinh Bắc với những lời ca ngọt ngào về văn hóa trầu cau của người quan họ đã tạo ấn tượng và thu hút công chúng đến với không gian trưng bày giới thiệu văn hóa trầu cau Việt Nam.

Ngay vị trí đầu tiên dẫn vào phòng trưng bày là hình tượng cây cau có dây trầu leo bám, có hòn đá vôi. Cụm hình tượng trung tâm này nhằm mục đích tái hiện lại câu chuyện cổ “sự tích trầu cau”; đó cũng như là sự dẫn dắt người xem vào tìm hiểu nguồn gốc của tục ăn trầu và những đặc trưng của văn hóa trầu cau Việt Nam. Vị trí trang trọng nhất tại trung tâm gian trưng bày là không gian tiếp khách trong ngôi nhà Việt (từ thế kỷ XIX – XX) với bộ sập gụ, tủ chè và những bộ đồ dùng để tiếp khách gồm: bộ ấm chén uống trà, điếu hút thuốc lào và đặc biệt là cơi trầu. Và bắt đầu từ đây, bộ sưu tập các hiện vật về dụng cụ ăn trầu của các dân tộc, qua nhiều thời kỳ lịch sử khác nhau, với nhiều loại chất liệu khác nhau, cho chúng ta thấy được sức sống, sự gắn bó mật thiết của trầu cau trong đời sống người Việt qua nhiều thế kỷ.

Để giúp khách tham quan hiểu biết về văn hóa trầu cau của người Việt, trong một không gian trưng bày có hạn, Bảo tàng Lịch sử quốc gia đã sử dụng thiết bị kỹ thuật tiên tiến là màn hình cảm ứng với nhiều thông tin dữ liệu gồm chuỗi các hình ảnh, hiện vật, lời giới thiệu để du khách có thể hiểu kỹ hơn tục ăn trầu và văn hóa trầu cau người Việt. Ấn tượng và chủ lực chính trong nội dung trưng bày này là những bộ sưu tập hiện vật của Bảo tàng Lịch sử quốc gia. Trong đó, du khách đánh giá cao bộ sưu tập dụng cụ ăn trầu rất quý của cung đình triều Nguyễn thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX gồm: ống vôi, bộ cối giã trầu, ống nhổ, cơi trầu … bằng các chất liệu ngọc, vàng, bạc, kim sa được chế tác và chạm khắc tinh xảo. Bên cạnh đó, sự góp mặt của các bộ sưu tập dụng cụ ăn trầu của các dân tộc thiểu số : Tày, Khmer, Chăm, Mường, Khơ mú, Thái, Sán Dìu…do Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam và Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam giới thiệu, làm rõ nét hơn tục ăn trầu của người Việt Nam. Đặc biệt, bộ sưu tập công phu của nhà sưu tập Nguyễn Trung Thành- Hải Dương, bao gồm bình vôi với các loại chất liệu từ gốm, đồng, vàng, gỗ khảm trai …trong nhiều thế kỷ, đã góp phần làm sinh động thêm cho cuộc trưng bày lần này. Anh Thành cho biết: “khi sưu tập đồ cổ, tôi muốn mình phải sưu tập được những cái gì đó thuần Việt, gắn với tổ tiên ông bà mình và phù hợp với điều kiện kinh tế của bản thân. Tôi đã chọn cách sưu tập bộ đồ ăn trầu (của cụ bà) đồ ăn thuốc (của cụ ông). Tại trưng bày này, tôi có khoảng 40 hiện vật tham gia”.

See also  Cách bảo quản tokbokki tự làm - cách bảo quản tokbokki

Làm sống động thêm tục ăn trầu, người xem được trực tiếp chứng kiến nghệ nhân Vũ Thị Tuyết Lan, 61 tuổi; người từng đoạt giải “Bàn tay vàng” trong hội thi nghệ nhân làng nghề của tỉnh Bắc Ninh, chậm rãi, khéo léo trình diễn nghệ thuật têm những miếng trầu cánh phượng nổi tiếng của người Kinh Bắc. Khách đến tham quan ai cũng thích thú vì được tặng làm quà một miếng trầu têm cánh phượng thật đẹp.

Ông Trần Đăng Khoa, một khách tham quan ở địa chỉ số 1 ngách 260/1 phố Đội Cấn – Hà Nội, sau khi xem trưng bày đã phát biểu cảm tưởng: “tôi đã xem và đọc về văn hóa trầu cau ở đâu đó trên báo chí nhưng chưa bao giờ tôi thấy một sự trưng bày và giới thiệu trọn vẹn, đầy đủ về trầu cau ở buổi trưng bày này. Bảo tàng Lịch sử quốc gia đã phối hợp với các bảo tàng khác và nhà sưu tập giới thiệu một cách khá toàn diện về trầu cau – một nét văn hóa của người Việt Nam không những từ người dân đến trung lưu và các vua chúa thời xưa ăn trầu và sử dụng những dụng cụ ăn trầu như thế nào. Tôi rất thích thú khi xem các hiện vật từ đồ dân dã như tre nứa, đến đồ gốm rất nhiều họa tiết, màu men, rồi các dụng cụ bằng sứ, vàng, bạc của vua chúa được làm rất tinh tế… Tôi nghĩ là được xem trưng bày này sẽ có tác dụng nâng cao hiểu biết về nét đẹp văn hóa trầu cau và tôi rất tự hào về truyền thống đó ”.

Ngày nay tục ăn trầu đang bị mai một, nhưng trầu cau vẫn là những lễ vật không thể thiếu trong các nghi lễ truyền thống và các lễ hội của người Việt. Những giá trị và vẻ đẹp của văn hóa trầu cau vẫn lắng sâu trong tâm thức của người Việt. Những giá trị văn hóa đặc sắc này cần được bảo tồn để bồi dưỡng phong cách, tâm hồn, tình cảm người Việt Nam biết sống theo triết lý tình nghĩa của trầu cau. Đó chính là thông điệp và tình cảm trân trọng với một di sản văn hóa của dân tộc Việt mà Bảo tàng Lịch sử quốc gia muốn gửi đến du khách trong và ngoài nước tại trưng bày chuyên đề này./.

Lộc Vượng


Xem thêm những bài viết liên quan đến chủ đề cách bảo quản trầu cau

Trung Quốc tìm cách ngăn dân ăn trầu cau

  • Tác giả: truyenhinhvov.vn
  • Đánh giá: 3 ⭐ ( 5312 lượt đánh giá )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Các mối liên hệ giữa trầu cau với căn bệnh ung thư khiến giới chức Trung Quốc hạn chế quảng cáo về món nhai chơi này.

Âm thanh sống động Chất lượng cao – Blog Kiến Thức Du Lịch

  • Tác giả: www.promoseagate.com
  • Đánh giá: 5 ⭐ ( 1008 lượt đánh giá )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: chào đọc giả. Today, tụi tui mạn phép đưa ra đánh giá chủ quan về kinh nghiệm, giúp nâng cao chất lượng cuộc sống qua bài chia sẽ Hoa Cau Vườn Trầu || Karaoke

Học hội chị em khéo tay cách cắm trầu cau thờ trong dịp Tết

  • Tác giả: bau.vn
  • Đánh giá: 3 ⭐ ( 1645 lượt đánh giá )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Trầu cau vốn quá đỗi thân thuộc trong cuộc sống hàng ngày. Trong dịp Tết, trầu cau là một lễ vật không thể thiếu. Nhiều người cắm trầu cau

Kĩ thuật trồng cau ăn trầu hiệu quả kinh tế cao

  • Tác giả: agri.vn
  • Đánh giá: 4 ⭐ ( 5941 lượt đánh giá )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: “Miếng cau là đầu câu chuyện”, từ lâu cây cau ăn trầu đã đi vào ca dao tục ngữ và đã trở nên quen thuộc với mỗi người dân Việt Nam. Chính sự gần gũi và sự phù

Cách Bảo Quản Trầu Cau Tươi Lâu, Cách Bảo Quản Lá Trầu Không Không Bị Hỏng

  • Tác giả: anthienphat.com
  • Đánh giá: 5 ⭐ ( 6595 lượt đánh giá )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm:

Bing help

  • Tác giả: support.microsoft.com
  • Đánh giá: 3 ⭐ ( 7073 lượt đánh giá )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm:

Xem thêm các bài viết khác thuộc chuyên mục: cách bảo quản

See more articles in the category: Cách bảo quản

Leave a Reply